tytuł
Parafia św. Marcina Biskupa i Wyznawcy


        Miejscowość Stare Tarnowice, jest wzmiankowana już w 1313 roku, należała wtedy do parafii Repty. Parafia w Starych Tarnowicach została erygowana w roku 1415 przy wybudowanym w r. 1410 murowanym gotyckim kościele pw. św. Marcina. Kościół ten, istniejący do dziś, został w roku 1707 rozbudowany, a konsekrowany w 1708 r. W latach 1570-1608 był we władaniu ewangelików.

        Obecny, nowy kościół parafialny, również pod wezwaniem św. Marcina, wybudowany został w latach 1899-1902. Fundatorem kościoła był hrabia Henckel von Donnersmarck.

        Ks. Ludwik Spohr, ówczesny proboszcz parafii chciał rozbudować gotycką farę lub po jej zburzeniu wznieść nowy kościół. Plany te nie doszły do skutku, choć był już zrobiony kosztorys tego przedsięwzięcia.

        W 1896 r. parafia liczyła 3700 osób, co przyspieszyło decyzję o budowie nowej świątyni. W związku z tym prowadzono liczne rozmowy w siedzibie hrabiego Donnersmarcka w Świerklańcu. Do porozumienia doszło 5 czerwca 1899 r.

        Położenie kamienia węgielnego pod budowę kościoła 24 września 1899 stało się całodniowym festynem. Projekt neoromańskiego kościoła zlecono architektowi z Gliwic Edwardowi Schneiderowi, twórcy m.in. neogotyckich kaplic wzniesionych przy kościele odpustowym w Piekarach Śląskich.

        Kosztorys budowy i wyposażenia świątyni wyniósł 127.547 marek oraz robociznę 18.000 marek. Jak się później okazało dane te zostały zaniżone z obawy przed sprzeciwami parafian.

Ks. L. Spohr zorganizował następujące wpływy:
1. patron - hrabia Henckel von Donnersmarck - 25.000 marek
2. parafianie w kolekcie domowej - 25.000 marek
3. pożyczka z "Provincional Hilfskasse" - 26.400 marek
4. Ks. kardynał Kopp - 10.000 marek
5. kolekta diecezjalna - 4.042 marek, 92 pfenigi
6. państwo ("fiski") - 19.000 marek
7. hrabia Łazy Hugo Artur von Donnersmarck - 8.000 marek
8. ks. prob. Ludwik Spohr - 10.000 marek
9. Inne datki
W sumie była to kwota 135.442 marki i 92 pfenigi.

        Pracami kierował E. Schneider, a pomagał mu mistrz murarski Dienst z Gliwic. Po wypadku w 1900 roku, w którym zginął jeden z murarzy, kierownictwo nad budową objął miejscowy mistrz ciesielski Streiker. Prace wykończeniowe we wnętrzu wykonano wg zaleceń prob. Spohra.

        Materiały budowlane pobieramo z okolicy. Piasek ze swego pola ofiarował właściciel sztolni Andrzej Michotz z Tarnowic Starych. Gdy wstrzymał dostawy czerpano je z pola Matyldy Maier. Cegłę kupiono od "kupca Panofskiego z Tarnowic", a kamień od Johanna Penscha z Opatowic.

        Wzniesienie budynku w stanie surowym zakończyło w dniu 5 listopada 1901 r. uroczyste wciągnięcie krzyża na wieżę. 13 kwietnia 1902 r. proboszcz Spohr poświęcił trzy dzwony o imionach: Jezus, Maria, Józef (As, C, Es).

        Dwa z nich spotkał tragiczny los. W okresie I wojny światowej "Jezus" (600 kg) oraz "Maria" (300 kg) zostały zabrane 26 lipca 1917 r. podczas konfiskaty przedmiotów ze stopów cennych dla przemysłu zbrojeniowego. Zostały one rozbite na wieży i zniesione w kawałkach do Urzędu Powiatowego w Tarnowskich Górach. Parafia otrzymała za nie pieniądze.

        16 sierpnia 1902 w starym kościele odbyła się nowenna do Serca Jezusowego z podziękowaniem za szczęśliwe sfinansowanie budowy. 22 lutego 1903 r. franciszkanin z klasztoru z Góry Św. Anny - ojciec Alfons poświęcił stacje drogi krzyżowej.

        W 1904 zakupiono figury świętych: Agnieszki, Alojzego, Jadwigi, Jana, Jana Niepomucena. Organy poświęcono 24 maja 1906 roku. W 1920 prob. August Grochowina zlecił malarzowi Ottonowi Kowalskiemu z Katowic wykonanie polichromii.

        W 1928 wydano zlecenie na 2 dzwony. Dostrojono je do jedynego pozostałego dzwonu. Większy (632 kg) zyskał imię "Marcin", mniejszy (311 kg) - "Stanisław".         W miarę upływu czasu wykonane były dalsze prace, m.in. namalowano wizerunki i obrazy: Wzniebowzięcie Najświętszej Marii Panny (Alojzy Lisek), Anioła Stróża (W. Reichel) czy Św. Katarzynę (P. Cichoń).

        W 1942 ponownie 3 dzwony zostały skonfiskowane na cele wojenne. Nowe dzwony: Marcin (800 kg), Jezus (600 kg) i Maria (400 kg) zostały poświęcone 1 września 1957 r. przez Ks. dziekana Władysława Baranny.

        Choć kościół sprawia niemałe wrażenie, to jednak popełniono szereg błędów w sztuce projektowej. Największe problemy sprawiał dach i jego liczne naprawy. Kolejnym mankamentem była zła akustyka. Jedynie projekt elewacji, mimo upływu czau, może być odbierany pozytywnie.

Obecnie ten neoromański kościół zasadniczo nie odbiega od pierwotnego stanu. W elewacjach umiejętnie zastosowano połączenie kamienia oraz czerwonej cegły. Nawiązuje to do lokalnie konstruowanych murów. Rzut oparty na romańskich wzorach tworzony jest przez nawę główną, dwie nawy boczne, transept (nawa poprzeczna), półokrągłe prezbiteruim, wieżę, wieżyczkę schodową, dwie prostokątne zakrystie oraz kruchty. Wnętrze kościoła pozbawione jest istotnej wartości artystycznej będąc przykładem zbitki odmiennych stylowo elementów typowych dla wielu obiektów sakralnych z XIX/XX w. Polichromie wypełniają szczelnie wszystkie skrawki ścian. Dobrze zachowane witraże pochodzą z okresu wznoszenia kościoła i są fundacją Ks. prob. L. Spohra. Wszystkie figury oraz stacje drogi krzyżowej wyrzeźbione zostały w drewnie lipowym, a później polichromowane.

        Do kondygnacji dzwonowej wieży prowadzą drewniane schody. Znajdują się tam 3 wspomniane wcześniej dzwony z 1957 r. oraz czwarty - stary, brązowy dzwonek fundacji Ks. prob. Antoniego Burzyka. Dawniej był on prawdopodobnie umieszczony w "starym" kościele. Obecnie dzwony uruchamiane są elektrycznie. Chór muzyczny - murowany, wspiera się na filarach.

        Po zakończeniu prac budowlanych w połowie 1902 r. cały teren został otoczony prowizorycznym ogrodzeniem wykonanym z materiałów pozostałych po budowie. W 1908 r. wybrukowano plac kościelny. Potem powstał zachowany do dzisiaj mur z czerwonej cegły nakryty cementowym daszkiem. Fundament tworzy ława z kamieni polnych. W murze znajdują się dwa otwory - wjazdu od strony północnej oraz wjazdu z wejściem dla pieszych od południa.

Kapliczka przykościelna
        Obiekt został dobudowany w 1911 r. do naroża muru otaczającego "nowy" kościół z inicjatywy i funduszy ks. prob. L. Spohra. W 1931, dzięki pieniądzom zebranym przez ks. prob. Konstantego Twórza, niszę kaplicy pokryto freskami i otoczono ją drzewkami oraz kwiatami. Figury Jezusa oraz Anioła zakupiło małżeństwo Rode z Tarnowic Starych. Wygrali oni na loterii 80 000 złotych i uważali, iż stało się to za sprawą boską, dlatego oddali "Bogu co boskie..." Kapliczka została poświęcona 29 X 1931r. Przedstawia ona tzw. "Ogrójec" - scenę Jezusa Chrystusa modlącego się na Górze Oliwnej, któremu Anioł podaje kielich gorzyczy. Ogrójec często pojawiał się przy polskich kościołach już od gotyku choć kapliczka w Tarnowcach Starych pochodzi z XX w. nawiązuje do polskiej tradycji wznoszenia tego typu obiektów.

Źródło: http://www.gornoslaskie-dziedzictwo.com